Równoważenie hydrauliczne grzejników rozwiązuje problem, który w Częstochowie widzimy w każdym sezonie grzewczym. Grzejnik w kuchni obok kotła parzy, a ten w sypialni na końcu instalacji jest ledwo letni. Właściciel podnosi temperaturę na kotle, bo tylko to pomaga. Pokój na końcu w końcu się dogrzewa, reszta domu się przegrzewa, a zużycie paliwa rośnie. Zanim zaczniesz kręcić kotłem, sprawdź, jak woda rozkłada się po grzejnikach.
Hydroluk projektuje i wykonuje instalacje ogrzewania w domach jednorodzinnych, a w budynkach istniejących często zaczynamy właśnie od nastaw zaworów i głowic termostatycznych. To tańsze niż wymiana grzejników i daje efekt już w pierwszym tygodniu.
Objawy niezrównoważonej instalacji grzewczej
Instalacja bez równoważenia działa, ale nierówno. Typowe sygnały wyglądają tak:
- grzejniki blisko kotła lub rozdzielacza są gorące, a te najdalej położone ledwo ciepłe,
- daleki grzejnik jest ciepły przy zasilaniu i u góry, a zimny na dole i przy powrocie,
- zawory termostatyczne szumią lub gwiżdżą, zwłaszcza gdy część głowic się przymknie,
- temperatura na kotle jest ustawiona wysoko, choć na zewnątrz nie ma mrozu,
- po zakręceniu grzejników w jednych pokojach nagle zaczynają grzać inne.
Ostatni objaw dobrze pokazuje mechanizm. Woda płynie tam, gdzie ma najmniejszy opór. Gdy zamkniesz najłatwiejszą drogę, przepływ przesuwa się dalej.
Nie myl tych objawów z zapowietrzeniem. Powietrze w grzejniku daje zimną górę przy ciepłym dole, czasem słychać szum lub bulgotanie. Za mały przepływ daje odwrotny obraz: ciepło u góry przy zasilaniu i zimny dół. Jeśli objawy wskazują na powietrze, zacznij od tego, jak przeprowadzić odpowietrzanie grzejników krok po kroku, i dopiero potem oceniaj rozkład ciepła. Odpowietrzanie usuwa powietrze, ale nie zmienia podziału wody między grzejniki.
Na czym polega równoważenie hydrauliczne grzejników
Każdy grzejnik potrzebuje określonego przepływu wody, wynikającego z zapotrzebowania pomieszczenia na ciepło i z założonej różnicy temperatur zasilania i powrotu. Grzejnik blisko pompy ma krótki obieg i mały opór, więc dostaje więcej wody, niż potrzebuje. Grzejnik na końcu instalacji dostaje to, co zostanie.
Równoważenie polega na ograniczeniu przepływu tam, gdzie jest go za dużo, tak aby każdy grzejnik dostał swoją porcję. Robi się to nastawą wstępną we wkładce zaworu termostatycznego, zwykle oznaczoną cyframi lub literami na pierścieniu pod głowicą, albo nastawą na zaworze powrotnym z funkcją regulacji. Wartość nastawy odczytuje się z wykresu producenta zaworu dla obliczonego przepływu i spadku ciśnienia. W większych instalacjach dochodzą zawory równoważące na pionach lub zawory różnicy ciśnień.
Częścią tej pracy jest ustawienie pompy obiegowej. Podkręcanie jej na najwyższy bieg to drugi, obok podnoszenia temperatury, sposób na obejście problemu. Daleki grzejnik dostaje więcej wody, ale bliskie zawory zaczynają szumieć, a różnica temperatur zasilania i powrotu maleje. Zbyt niski bieg daje odwrotny efekt. Nowe pompy mają tryby stałego lub proporcjonalnego ciśnienia, a właściwy tryb i wysokość podnoszenia dobiera się do instalacji, nie na wyczucie.
Niższa temperatura powrotu, kocioł kondensacyjny i pompa ciepła
W niezrównoważonej instalacji woda przelatuje przez bliskie grzejniki zbyt szybko i wraca do źródła ciepła wciąż gorąca. Wysoka temperatura powrotu szkodzi zwłaszcza kotłom kondensacyjnym. Kondensacja pary ze spalin zachodzi dopiero wtedy, gdy powrót jest odpowiednio chłodny, w przypadku kotłów gazowych zwykle poniżej około 55°C. Kocioł pracujący z gorącym powrotem działa jak zwykły kocioł, choć kosztował więcej.
Pompa ciepła reaguje jeszcze wyraźniej. Każdy stopień wyżej na zasilaniu obniża jej sprawność, a podnoszenie temperatury tylko po to, żeby dogrzać jeden zimny pokój, kosztuje przez cały sezon. Po zrównoważeniu instalacji zwykle da się obniżyć krzywą grzewczą bez utraty komfortu. Dopiero wtedy ma sens dobrze ustawiona automatyka pogodowa i podział na strefy, bo sterownik nie musi nadrabiać problemów hydrauliki.
Głowice termostatyczne: jak działają i jakie błędy popełniamy
Głowica termostatyczna ma w środku element, który rozszerza się wraz ze wzrostem temperatury powietrza. Gdy w pokoju robi się ciepło, element naciska na trzpień zaworu i przymyka przepływ. Gdy temperatura spada, zawór się otwiera. Cyfra na głowicy to temperatura docelowa, nie szybkość grzania. Ustawienie na maksimum nie nagrzeje pokoju szybciej, tylko sprawi, że zawór zamknie się później. Na większości głowic pozycja 3 odpowiada mniej więcej 20°C, dokładną skalę podaje producent.
Najczęstsze błędy, które widzimy u klientów:
- Głowica zasłonięta zasłoną lub zabudową. Czuje ciepłe powietrze zatrzymane przy grzejniku i zamyka zawór, choć pokój jest chłodny. Rozwiązaniem jest głowica z czujnikiem zdalnym.
- Głowica w pokoju z termostatem pokojowym. Jeśli termostat steruje kotłem, a głowica w tym samym pomieszczeniu przymyka grzejnik, oba urządzenia sobie przeszkadzają. Tam głowica powinna być w pełni otwarta.
- Wszystkie głowice na maksimum. Instalacja traci jakąkolwiek regulację, a bliskie grzejniki znowu zabierają większość przepływu.
- Zablokowany trzpień po lecie. Zawór nieruszany przez kilka miesięcy potrafi się zapiec. Po zdjęciu głowicy trzpień powinien dać się delikatnie wcisnąć i sam wracać.
Co sprawdzisz sam, a kiedy równoważenie wymaga obliczeń
Kilka rzeczy zrobisz bez narzędzi. Odsłoń głowice, ustaw je na podobną wartość, sprawdź ciśnienie na manometrze i odpowietrz grzejniki. Zdejmij głowicę i zobacz, czy wkładka ma pierścień z nastawą. Zapisz, które pokoje są za zimne, a które przegrzane, i przy jakiej temperaturze zewnętrznej. Na tym kończy się lista dla właściciela. Nie przestawiaj nastaw wkładek na próbę, bo bez danych łatwo pogorszyć sytuację w innych pokojach.
Właściwe równoważenie wymaga obliczeń: strat ciepła poszczególnych pomieszczeń, przepływów i oporów na obiegach. Przy prostszych instalacjach instalator może posłużyć się metodą uproszczoną, opartą na mocy grzejników i pomiarze temperatury powrotu. Stare zawory bez nastawy wstępnej trzeba zwykle wymienić lub dołożyć zawory powrotne z regulacją. Szczególnie opłaca się to po modernizacji, gdy dom pod Częstochową, na przykład w Mykanowie czy Poczesnej, został ocieplony albo zamiast kotła stanęła pompa ciepła. Zapotrzebowanie pokoi się zmienia, a stare nastawy przestają do niego pasować.
Najczęstsze pytania
Jak ustawić nastawy wstępne na zaworach termostatycznych?
Nastawy wstępne ustawia się według obliczonego przepływu dla każdego grzejnika i wykresu producenta zaworu. Po zdjęciu głowicy obraca się pierścień lub wkładkę na odczytaną wartość, zwykle kluczykiem lub ręcznie. Bliskie grzejniki dostają niższe nastawy, dalekie wyższe. Bez obliczeń strat ciepła i przepływów ustawianie na oko często tylko przesuwa problem do innego pokoju.
Dlaczego grzejnik jest ciepły u góry, a zimny na dole?
Grzejnik ciepły u góry i zimny na dole zwykle dostaje za mały przepływ wody, więc woda zdąży oddać ciepło w górnej części. Najczęściej to skutek braku równoważenia, przymkniętego zaworu powrotnego lub osadu w dolnej części grzejnika. Powietrze daje odwrotny objaw: zimną górę. Sprawdź zawory i głowicę, a jeśli to nie pomaga, wezwij instalatora.
Na ile ustawić głowicę termostatyczną na grzejniku?
Głowicę termostatyczną najczęściej ustawia się na 3, co na większości modeli odpowiada mniej więcej 20°C w pomieszczeniu. W sypialni wystarcza zwykle pozycja niższa, w łazience wyższa. Wyższa cyfra nie przyspiesza grzania, tylko podnosi temperaturę, przy której zawór się przymknie. Dokładną skalę podaje producent głowicy, warto ją sprawdzić w instrukcji.
Hydroluk, ul. Południowa 55/57 lok. 27, Częstochowa · tel. 695 509 302 · pn–pt 7:00–18:00.